گزارش منتشرشده در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ نشان میدهد ارزش تجارت کالایی برزیل و ایران در دوره ۱۲ماهه منتهی به اکتبر ۲۰۲۶ به حدود ۳.۳۳ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی که با وجود رشد ۱۶.۹ درصدی نسبت به دوره ۱۲ماهه قبل، همچنان ۱۹.۹ درصد پایینتر از سطح مبادلات دو کشور در دوره مشابه سال ۲۰۲۲ قرار دارد. در این میان، صادرات محصولات کشاورزی برزیل به ایران همچنان سهم غالب تجارت دوجانبه را تشکیل میدهد و واردات کودهای نیتروژنی ایران از سوی برزیل نیز با کاهش قابلتوجهی نسبت به سال ۲۰۲۲ مواجه شده است.
ارزش تجارت دوجانبه؛ رشد نسبت به سال گذشته، اما فاصله با سطح سال ۲۰۲۲
بر اساس گزارشی که در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ در رسانه برزیلی O Cafezinho منتشر شده و به دادههای سامانه رسمی Comex Stat وابسته به وزارت توسعه، صنعت، تجارت و خدمات برزیل (MDIC) استناد میکند، مجموع تجارت کالایی ایران و برزیل در ۱۲ ماه منتهی به اکتبر ۲۰۲۶ به حدود ۳ میلیارد و ۳۳۰ میلیون دلار رسیده است.
این رقم در مقایسه با دوره ۱۲ماهه پیش از آن، ۱۶.۹ درصد افزایش داشته است. با این حال، مقایسه آن با دوره مشابه منتهی به اکتبر ۲۰۲۲ نشان میدهد ارزش مبادلات دو کشور از حدود ۴ میلیارد و ۱۶۰ میلیون دلار به ۳ میلیارد و ۳۳۰ میلیون دلار کاهش یافته است؛ به این ترتیب، حجم اسمی تجارت دوجانبه در این مقایسه حدود ۱۹.۹ درصد کمتر شده است.
این آمار بیانگر آن است که تجارت ایران و برزیل در مقایسه با دوره یکساله قبل روند افزایشی داشته، اما هنوز به سطح مبادلات ثبتشده در سال ۲۰۲۲ بازنگشته است.
لازم به توضیح است که ارقام فوق مربوط به یک دوره متحرک ۱۲ماهه تا پایان اکتبر ۲۰۲۶ است و با آمار سال تقویمی یا آمار ۱۰ ماه نخست سال ۲۰۲۶ تفاوت دارد.
مقایسه با عملکرد تجاری سال ۲۰۲۵
بر اساس همین گزارش، ارزش تجارت دو کشور در کل سال تقویمی ۲۰۲۵ حدود ۳ میلیارد و ۱۰ میلیون دلار بوده است؛ رقمی که دولت برزیل نیز در توضیح دیدار اخیر رؤسای جمهور دو کشور به آن اشاره کرده است.
بنابراین، رقم ۳.۳۳ میلیارد دلار مربوط به دوره ۱۲ماهه منتهی به اکتبر ۲۰۲۶ را نباید با رقم ۳.۰۱ میلیارد دلاری سال کامل ۲۰۲۵ بهعنوان دو آمار با دوره زمانی یکسان مقایسه کرد.
محصولات کشاورزی؛ سهم غالب در مبادلات تجاری دو کشور
بررسی ترکیب کالاهای مبادلهشده نشان میدهد تجارت ایران و برزیل همچنان بهشدت بر محصولات کشاورزی و بهویژه غلات و فرآوردههای مرتبط با سویا متمرکز است.
بر اساس دادههای ارائهشده در گزارش، چهار گروه کالایی اصلی در صادرات برزیل به ایران طی دوره ۱۲ماهه منتهی به اکتبر ۲۰۲۶ عبارتاند از:
| محصول | ارزش صادرات برزیل به ایران |
|---|---|
| ذرت | ۱.۴۷ میلیارد دلار |
| دانه سویا | ۸۸۶ میلیون دلار |
| کنجاله سویا | ۷۹۳ میلیون دلار |
| شکر | ۱۲۰ میلیون دلار |
مجموع ارزش این چهار گروه کالایی حدود ۳.۲۷ میلیارد دلار است و بخش عمده جریان تجاری دو کشور را تشکیل میدهد.
در میان این محصولات، ذرت با ارزشی نزدیک به یک میلیارد و ۴۷۰ میلیون دلار در جایگاه نخست قرار دارد. پس از آن، دانه سویا و کنجاله سویا از مهمترین اقلام صادراتی برزیل به بازار ایران محسوب میشوند.
این ترکیب نشان میدهد که بازار ایران برای بخش کشاورزی برزیل، بهویژه تولیدکنندگان و صادرکنندگان غلات و نهادههای مرتبط با صنعت دام و طیور، اهمیت قابلتوجهی دارد.
واردات کودهای نیتروژنی از ایران؛ کاهش در مقایسه با سال ۲۰۲۲
یکی از بخشهای مهم گزارش، بررسی واردات کودهای نیتروژنی برزیل از ایران است؛ موضوعی که با توجه به جایگاه صنعت کشاورزی در اقتصاد برزیل و نیاز این کشور به تأمین نهادههای تولید، اهمیت ویژهای دارد.
بر اساس ارقام منتشرشده، ارزش واردات کودهای نیتروژنی ایران از سوی برزیل در ۱۲ ماه منتهی به اکتبر ۲۰۲۶ حدود ۴۵ میلیون دلار بوده است. این رقم در مقایسه با حدود ۱۳۳ میلیون دلار در دوره مشابه منتهی به اکتبر ۲۰۲۲، کاهش قابلتوجهی را نشان میدهد.
همچنین در بازههای ۱۲ماهه مورد مقایسه برای سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، خرید این گروه کالایی از ایران به صفر رسیده است.
در مجموع، ارزش واردات برزیل از ایران در دوره ۱۲ماهه منتهی به اکتبر ۲۰۲۶ حدود ۵۸ میلیون دلار گزارش شده است. بنابراین، کودهای نیتروژنی با ارزشی نزدیک به ۴۵ میلیون دلار، بخش عمده واردات برزیل از ایران را در این دوره تشکیل دادهاند.
این آمار نشان میدهد که با وجود اهمیت بازار برزیل برای تأمینکنندگان نهادههای کشاورزی، سهم ایران از بازار وارداتی این کشور در حوزه کودهای نیتروژنی نسبت به سال ۲۰۲۲ کاهش یافته است.
دیدار رؤسای جمهور ایران و برزیل؛ تأکید بر توسعه روابط اقتصادی
انتشار این گزارش در شرایطی صورت گرفته است که مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری اسلامی ایران، و لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رئیسجمهور برزیل، روز ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ در حاشیه سیویکمین کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (COP31) در شهر آنتالیا ترکیه با یکدیگر دیدار کردند.
بر اساس گزارش رسانههای برزیلی از جمله CNN Brasil، در این دیدار موضوع گسترش و متنوعسازی روابط تجاری و اقتصادی دو کشور مورد بحث قرار گرفت. همچنین رئیسجمهور برزیل علاقهمندی کشورش را به افزایش واردات کودهای ایرانی مطرح کرد.
دو طرف در این گفتوگو درباره تحولات خاورمیانه و پیامدهای اقتصادی درگیریها نیز تبادل نظر کردند. لولا بر اهمیت حفظ آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز تأکید کرد و نگرانی خود را نسبت به تأثیر تحولات منطقه بر قیمت جهانی سوخت و مواد غذایی ابراز داشت.
همچنین موضوع مذاکرات صلح و تلاشهای میانجیگرانه قطر و پاکستان در گفتوگوهای مرتبط با ایران و ایالات متحده مطرح شد.
دیدار اخیر را میتوان در چارچوب تلاش دو کشور برای حفظ و توسعه روابط اقتصادی و تجاری ارزیابی کرد؛ بهویژه آنکه آمار تجارت نشان میدهد ظرفیت همکاری در حوزه محصولات کشاورزی و نهادههای موردنیاز این بخش همچنان قابلتوجه است.
تحریمها و محدودیتهای تجاری؛ یکی از عوامل مورد اشاره در تحلیل روابط
گزارش O Cafezinho کاهش تجارت دو کشور نسبت به سال ۲۰۲۲ را در بستر محدودیتهای ناشی از تحریمهای ایالات متحده علیه ایران بررسی کرده است. در این گزارش به محدودیتهای مرتبط با بخشهای نفت، پتروشیمی، حملونقل دریایی و تعاملات مالی اشاره شده است.
این محدودیتها میتوانند بر تصمیم شرکتها، بانکها، مؤسسات مالی و فعالان حملونقل بینالمللی برای همکاری با طرفهای ایرانی تأثیر بگذارند و هزینه و پیچیدگی مبادلات را افزایش دهند.
با این حال، صرف مقایسه ارقام تجارت در دو دوره زمانی برای اثبات سهم دقیق تحریمها در کاهش مبادلات کافی نیست و ارزیابی میزان اثرگذاری آنها به بررسی جداگانه عوامل مالی، لجستیکی، قیمت جهانی کالاها و تقاضای بازار نیاز دارد.
فرصتهای پیشرو برای توسعه صادرات ایران به برزیل
تمرکز بالای تجارت دوجانبه بر صادرات محصولات کشاورزی برزیل به ایران، در کنار سهم محدود کالاهای ایرانی در واردات برزیل، ضرورت شناسایی ظرفیتهای صادراتی ایران را برجسته میکند.
بازار برزیل با توجه به گستردگی بخش کشاورزی، صنعت، معدن و نیاز به نهادههای تولید، میتواند برای برخی محصولات ایرانی فرصتهایی ایجاد کند. در این میان، بررسی ظرفیت صادرات کودهای شیمیایی، مواد معدنی، محصولات پتروشیمی، خشکبار و سایر کالاهای دارای مزیت رقابتی میتواند در دستور کار فعالان اقتصادی قرار گیرد.
برای بهرهبرداری از این ظرفیتها، شناخت دقیق مقررات وارداتی برزیل، استانداردهای فنی و بهداشتی، شرایط ثبت و تأیید محصولات، هزینههای حملونقل، روشهای تسویه مالی و شناسایی واردکنندگان معتبر این کشور ضروری است.
همچنین توسعه ارتباط میان شرکتهای ایرانی و برزیلی، برگزاری نشستهای تجاری تخصصی و معرفی ظرفیتهای تولیدی ایران میتواند به افزایش تنوع کالاهای صادراتی و کاهش عدم توازن تجاری کمک کند.
آمار منتشرشده در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ نشان میدهد تجارت ایران و برزیل در ۱۲ ماه منتهی به اکتبر، با وجود رشد ۱۶.۹ درصدی نسبت به دوره مشابه پیشین، همچنان حدود ۱۹.۹ درصد پایینتر از سطح ثبتشده در دوره مشابه سال ۲۰۲۲ قرار دارد.
غلبه محصولات کشاورزی برزیل در سبد صادراتی این کشور به ایران و کاهش واردات کودهای نیتروژنی از ایران، دو ویژگی مهم ساختار فعلی تجارت دوجانبه هستند.
در شرایطی که رؤسای جمهور دو کشور در دیدار اخیر خود بر توسعه و متنوعسازی روابط اقتصادی تأکید کردهاند، شناسایی فرصتهای جدید تجاری، تقویت همکاری میان بخش خصوصی و بررسی موانع صادراتی میتواند زمینهساز گسترش روابط اقتصادی ایران و برزیل و حرکت به سمت تجارت متوازنتر باشد.
منابع:
۱. Comex Stat، سامانه رسمی آمار تجارت خارجی برزیل، وابسته به وزارت توسعه، صنعت، تجارت و خدمات (MDIC).
۲. O Cafezinho، گزارش «Comércio com o Irã segue abaixo de 2022 sob o cerco dos Estados Unidos»، منتشرشده در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶.
۳. CNN Brasil، گزارش دیدار رؤسای جمهور ایران و برزیل در حاشیه COP31، منتشرشده در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶.
۴. ANSA، گزارش دیدار لولا و پزشکیان و محورهای گفتوگو درباره تجارت و روابط اقتصادی، منتشرشده در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶.