رشد ۷۷٫۳ درصدی صادرات نفت خام در سپتامبر ۲۰۲۶؛ مازاد تجاری بخش نفت در ۹ ماه نخست سال به رکورد ۳۱٫۲۲ میلیارد دلار رسید

گروه اقتصادی | تجارت خارجی برزیل

نفت خام در سپتامبر ۲۰۲۶ با ثبت حدود ۶٫۵ میلیارد دلار صادرات، از سویا پیشی گرفت و به مهم‌ترین کالای صادراتی برزیل در این ماه تبدیل شد. داده‌های وزارت توسعه، صنعت، تجارت و خدمات برزیل (MDIC) نشان می‌دهد ارزش صادرات نفت خام این کشور در مقایسه با سپتامبر سال ۲۰۲۵، معادل ۷۷٫۳ درصد افزایش یافته است. هم‌زمان، گزارش شاخص تجارت خارجی Icomex از مؤسسه اقتصادی بنیاد گتولیو وارگاس (FGV IBRE) نشان می‌دهد مازاد تجاری نفت خام و فرآورده‌های نفتی برزیل در فاصله ژانویه تا سپتامبر ۲۰۲۶ به ۳۱٫۲۲ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی که جایگاه بخش انرژی را در عملکرد تجارت خارجی این کشور برجسته می‌کند.

افزایش صادرات نفت خام در سپتامبر

بر اساس داده‌های رسمی منتشرشده از سوی وزارت توسعه، صنعت، تجارت و خدمات برزیل، ارزش صادرات نفت خام این کشور در سپتامبر ۲۰۲۶ به حدود ۶٫۴۹۹ میلیارد دلار رسید؛ درحالی‌که این رقم در ماه مشابه سال ۲۰۲۵ حدود ۳٫۶۶۵ میلیارد دلار بود. به این ترتیب، صادرات نفت خام برزیل در مقیاس سالانه ۷۷٫۳ درصد افزایش یافت.

نفت خام در این ماه حدود ۱۸٫۹ درصد از کل ارزش صادرات برزیل را به خود اختصاص داد. مجموع صادرات این کشور در سپتامبر به ۳۴٫۴۲ میلیارد دلار رسید که نسبت به ماه مشابه سال گذشته ۱۲٫۹ درصد افزایش نشان می‌دهد. در همین دوره، واردات برزیل با کاهش ۲٫۴ درصدی به ۲۶٫۶۸ میلیارد دلار رسید و تراز تجاری کشور مازادی معادل ۷٫۷۴ میلیارد دلار ثبت کرد.

مقایسه داده‌های صادراتی نشان می‌دهد نفت خام در سپتامبر از سویا عبور کرده است؛ محصولی که تا پایان اوت در جایگاه نخست کالاهای صادراتی برزیل قرار داشت. این تغییر، اهمیت فزاینده صادرات انرژی را در ترکیب تجارت خارجی این کشور نشان می‌دهد.

رکورد مازاد تجاری بخش نفت در ۹ ماه نخست سال

گزارش منتشرشده از سوی DatamarNews در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶، با استناد به شاخص Icomex، حاکی از آن است که مازاد تجاری نفت خام و فرآورده‌های نفتی برزیل در ۹ ماه نخست سال به ۳۱٫۲۲ میلیارد دلار رسیده است. این رقم نسبت به دوره مشابه سال ۲۰۲۵ حدود ۴۰ درصد افزایش داشته است.

بر اساس همین گزارش، مازاد تجاری بخش نفت تقریباً نیمی از مازاد تجاری کل برزیل در این دوره را تشکیل داده است. مازاد تجاری کل کشور از ژانویه تا سپتامبر ۲۰۲۶ به ۶۲٫۴۰ میلیارد دلار رسید؛ درحالی‌که مجموع سایر کالاها، بدون احتساب بخش نفت، مازادی در حدود ۳۱٫۱۸ میلیارد دلار ایجاد کرد.

با این حال، لازم است میان عملکرد صادرات نفت خام و تراز تجاری مجموعه محصولات نفتی تفاوت قائل شد. طبق گزارش یادشده، مازاد تجاری نفت خام به‌تنهایی با افزایش ۳۳٫۵ درصدی به رکورد ۳۷٫۷۶ میلیارد دلار رسید. در مقابل، برزیل در تجارت فرآورده‌های نفتی با کسری ۶٫۵۴ میلیارد دلاری روبه‌رو بود؛ کسری‌ای که نسبت به دوره مشابه سال قبل ۹٫۳ درصد افزایش یافت. بنابراین، مازاد صادرات نفت خام نه‌تنها نقش اصلی را در نتیجه مثبت بخش نفت ایفا کرد، بلکه کسری تجارت فرآورده‌های نفتی را نیز پوشش داد.

افزایش هم‌زمان قیمت و حجم صادرات

داده‌های شاخص Icomex نشان می‌دهد عملکرد صادرات نفت خام برزیل در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ تنها متکی بر افزایش قیمت‌ها نبوده است. بر اساس این داده‌ها، متوسط قیمت صادرات نفت خام در این دوره نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۷ درصد افزایش یافت و حجم صادرات نیز ۱۲٫۱ درصد رشد کرد. ترکیب این دو عامل، درآمد حاصل از صادرات نفت خام را ۲۸٫۶ درصد افزایش داد.

در سوی دیگر تجارت، افزایش قیمت انرژی بر هزینه واردات برزیل نیز تأثیر گذاشت. طبق گزارش DatamarNews، متوسط قیمت سوخت‌های وارداتی این کشور در دوره مورد بررسی ۳۵٫۱ درصد افزایش یافت. با وجود کاهش ۸٫۱ درصدی حجم واردات، هزینه کل واردات سوخت همچنان ۲۳٫۲ درصد بیشتر شد.

این آمار نشان می‌دهد افزایش قیمت جهانی انرژی می‌تواند هم‌زمان درآمد صادراتی و هزینه واردات را تحت تأثیر قرار دهد. ازاین‌رو، ارزیابی عملکرد تجاری برزیل در بخش نفت نیازمند بررسی هم‌زمان ارزش صادرات، حجم محموله‌ها و هزینه تأمین فرآورده‌های موردنیاز بازار داخلی است.

افزایش تولید و نقش بازارهای بین‌المللی

رشد صادرات نفت خام برزیل در سال ۲۰۲۶ در شرایطی رخ داده است که افزایش تولید داخلی نیز در کانون توجه تحلیلگران قرار دارد. بر اساس گزارش DatamarNews، برنامه سالانه تولید نفت آژانس ملی نفت، گاز طبیعی و سوخت‌های زیستی برزیل (ANP)، میانگین تولید روزانه نفت این کشور را برای سال ۲۰۲۶ حدود ۴٫۱۹ میلیون بشکه پیش‌بینی کرده است؛ رقمی که ۲۴٫۵ درصد بالاتر از میانگین تولید سال ۲۰۲۵ است.

این رقم یک پیش‌بینی تولید سالانه است و نباید با میزان تولید تحقق‌یافته در کل سال اشتباه گرفته شود. بااین‌حال، در کنار افزایش صادرات ثبت‌شده، این پیش‌بینی نشان‌دهنده اهمیت ظرفیت تولید در چشم‌انداز تجارت نفت برزیل است.

در گزارش DatamarNews همچنین به تأثیر شرایط بازار بین‌المللی، افزایش قیمت نفت و تحولات عرضه جهانی انرژی اشاره شده است. با توجه به اثرگذاری این عوامل بر قیمت‌ها و مسیرهای تجاری، نمی‌توان تمام رشد درآمد صادراتی برزیل را صرفاً به افزایش تولید داخلی نسبت داد.

تغییر در مقصدهای صادراتی نفت برزیل

تحولات بازارهای مقصد نیز از دیگر جنبه‌های قابل توجه تجارت نفت برزیل در سال جاری است. طبق داده‌های وزارت توسعه، صنعت، تجارت و خدمات برزیل که در گزارش DatamarNews نقل شده‌اند، چین در فاصله ژانویه تا سپتامبر ۲۰۲۶ همچنان بزرگ‌ترین خریدار نفت خام برزیل بود و ۵۰٫۷ درصد از صادرات این محصول را به خود اختصاص داد؛ سهمی که در دوره مشابه سال قبل ۴۳٫۹ درصد بود.

در همین دوره، سهم هند از صادرات نفت خام برزیل از ۳٫۴ درصد به ۷ درصد افزایش یافت. در مقابل، سهم ایالات متحده از ۱۱٫۶ درصد به ۵٫۸ درصد کاهش پیدا کرد. سهم اتحادیه اروپا نیز از ۲۳٫۹ درصد به ۲۱٫۱ درصد رسید؛ هرچند ارزش صادرات نفت خام برزیل به این بلوک اقتصادی در مقایسه با دوره مشابه سال قبل افزایش یافت.

این تغییرات نشان می‌دهد بازار آسیا، به‌ویژه چین و هند، نقش مهمی در جذب نفت خام صادراتی برزیل ایفا می‌کند. بااین‌حال، سهم مقصدهای صادراتی ممکن است تحت تأثیر قیمت‌ها، تقاضای پالایشگاه‌ها، شرایط حمل‌ونقل و تحولات ژئوپلیتیکی تغییر کند.

اهمیت اقتصادی نفت و چالش‌های پیش‌رو

افزایش صادرات نفت خام و رشد مازاد تجاری این بخش، در کوتاه‌مدت به تقویت تراز تجاری برزیل کمک کرده است. بااین‌حال، اتکای قابل توجه به یک کالای صادراتی می‌تواند اقتصاد کشور را در معرض نوسان قیمت‌های جهانی و تغییرات تقاضای بین‌المللی قرار دهد.

از سوی دیگر، افزایش درآمد حاصل از صادرات منابع طبیعی به‌تنهایی به معنای توسعه پایدار اقتصادی نیست. نحوه استفاده از درآمدهای نفتی، توسعه زنجیره‌های ارزش داخلی، تقویت صنایع مرتبط با تولید و فرآوری انرژی و کاهش آسیب‌پذیری در برابر نوسانات بازار جهانی، از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر منافع بلندمدت این بخش تأثیر بگذارند.

در مجموع، آمارهای سپتامبر و عملکرد ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد نفت خام به یکی از مهم‌ترین محرک‌های تجارت خارجی برزیل تبدیل شده است. ادامه این روند به ترکیبی از ظرفیت تولید داخلی، قیمت‌های جهانی، تقاضای بازارهای مقصد و تحولات صنعت انرژی وابسته خواهد بود.

منابع:

• وزارت توسعه، صنعت، تجارت و خدمات برزیل (MDIC)، آمار رسمی تجارت خارجی سپتامبر ۲۰۲۶.
• DatamarNews، گزارش «Oil tops Brazil’s exports, drives half of trade surplus»، منتشرشده در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶.
• شاخص تجارت خارجی Icomex، مؤسسه اقتصادی بنیاد گتولیو وارگاس (FGV IBRE).
• آژانس ملی نفت، گاز طبیعی و سوخت‌های زیستی برزیل (ANP)، برنامه سالانه تولید نفت؛ ارقام پیش‌بینی‌شده مطابق گزارش DatamarNews.