گسترش تولید اتانول از ذرت در برزیل، علاوه بر تقویت صنعت سوختهای زیستی، به افزایش تولید محصولات جانبی مورد استفاده در خوراک دام و توسعه واحدهای پرواربندی صنعتی کمک کرده است. بر اساس دادههای اتحادیه ملی اتانول ذرت برزیل (UNEM)، تولید این محصولات از ۲۸۰ هزار تن در فصل ۲۰۱۷–۲۰۱۸ به بیش از ۴.۸ میلیون تن در فصل ۲۰۲۵–۲۰۲۶ رسیده و پیشبینی میشود در فصل آینده به ۵.۷۱ میلیون تن افزایش یابد.
اتانول ذرت؛ فراتر از تولید سوخت
برزیل که سالها یکی از بازیگران اصلی جهان در تولید اتانول از نیشکر بوده است، طی یک دهه گذشته توسعه قابلتوجهی در تولید اتانول از ذرت تجربه کرده است. افزایش سطح تولید ذرت و گسترش ظرفیت فرآوری این محصول، زمینه رشد کارخانههای اتانول ذرت را فراهم کرده است؛ بهگونهای که سهم اتانول ذرت از کل تولید اتانول برزیل از سطحی نزدیک به صفر به بیش از یکچهارم رسیده است.
اهمیت اقتصادی این صنعت تنها به تولید سوخت محدود نمیشود. در فرآیند تبدیل نشاسته ذرت به اتانول، محصولات جانبی ارزشمندی به نام غلات خشک تقطیرشده (DDG) و غلات خشک تقطیرشده همراه با مواد محلول (DDGS) تولید میشوند. این محصولات حاوی پروتئین و سایر مواد مغذی هستند و در جیره غذایی دام، بهویژه در واحدهای پرواربندی صنعتی، کاربرد دارند.
به این ترتیب، کارخانههای اتانول ذرت علاوه بر تولید انرژی، به یکی از تأمینکنندگان نهادههای خوراک دام تبدیل شدهاند؛ موضوعی که پیوند اقتصادی میان دو بخش سوخت زیستی و دامپروری را تقویت میکند.
افزایش بیش از ۱۷ برابری تولید محصولات جانبی خوراک دام
بر اساس دادههای اتحادیه ملی اتانول ذرت برزیل (UNEM) که در گزارش رویترز منتشر شده است، تولید DDG و محصولات مرتبط در این کشور از حدود ۲۸۰ هزار تن در فصل زراعی ۲۰۱۷–۲۰۱۸ به بیش از ۴.۸ میلیون تن در فصل ۲۰۲۵–۲۰۲۶ افزایش یافته است.
این رقم نشاندهنده رشدی بیش از ۱۷ برابری در کمتر از یک دهه است. همچنین پیشبینی میشود تولید محصولات جانبی مورد استفاده در خوراک دام در فصل ۲۰۲۶–۲۰۲۷ به حدود ۵.۷۱ میلیون تن برسد.
گزارش وزارت کشاورزی ایالات متحده آمریکا (USDA) نیز روند توسعه این بازار را تأیید میکند. بر اساس گزارش این نهاد، تولید DDG و DDGS برزیل از ۱.۲ میلیون تن در فصل ۲۰۱۹–۲۰۲۰ به ۴.۲ میلیون تن در فصل ۲۰۲۴–۲۰۲۵ رسیده است؛ افزایشی معادل ۲۵۶ درصد.
بر اساس همین گزارش، حدود ۷۹ درصد از تولید این محصولات در بازار داخلی برزیل مصرف میشود. با این حال، توسعه بازارهای صادراتی نیز در دستور کار دولت و فعالان صنعت قرار دارد. برزیل در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۹۱ هزار تن DDGS به ۲۱ کشور صادر کرده که ارزش آن به حدود ۱۱۸ میلیون دلار رسیده است.
محصولات جانبی اتانول چگونه به دامپروری کمک میکنند؟
محصولات DDG و DDGS از باقیمانده فرآیند تخمیر نشاسته ذرت به دست میآیند. در این فرآیند، نشاسته برای تولید اتانول مصرف میشود و بخش قابلتوجهی از پروتئین و سایر مواد مغذی دانه در محصول جانبی باقی میماند. به همین دلیل، این محصولات میتوانند بهعنوان بخشی از ترکیب خوراک دام مورد استفاده قرار گیرند.
در کنار انواع خشک این محصولات، نوع مرطوب آنها با عنوان WDG نیز تولید میشود. WDG به دلیل رطوبت بالا ماندگاری کوتاهتری دارد، اما میتواند از نظر هزینه تولید و ارزش تغذیهای برای دامداریهایی که در نزدیکی کارخانههای اتانول قرار دارند، گزینه جذابی باشد.
همین موضوع باعث شده است برخی دامداران برزیلی به دنبال ایجاد یا توسعه واحدهای پرواربندی در نزدیکی کارخانههای اتانول ذرت باشند تا هزینه حملونقل و تأمین خوراک را کاهش دهند و از دسترسی مستقیم به محصولات جانبی کارخانهها بهره ببرند.
رشد واحدهای پرواربندی صنعتی در برزیل
همزمان با افزایش تولید محصولات جانبی اتانول ذرت، تعداد دامهای پرورشیافته در واحدهای پرواربندی صنعتی نیز در برزیل افزایش یافته است.
بر اساس سرشماری شرکت DSM-Firmenich، تعداد دامهای پرواربندیشده در این کشور از حدود ۴.۹ میلیون رأس در سال ۲۰۱۷ به ۹.۲۵ میلیون رأس در سال ۲۰۲۵ رسیده است. این شرکت همچنین در ژوئن ۲۰۲۶ پیشبینی کرده بود که تعداد دامهای پرواربندیشدهای که در سال ۲۰۲۶ به کشتار میرسند، به حدود ۹.۷۸ میلیون رأس افزایش یابد.
محاسبات رویترز با مقایسه دادههای این سرشماری و آمار مؤسسه جغرافیا و آمار برزیل (IBGE) نشان میدهد سهم دامهای پرواربندیشده از کل دامهای کشتارشده در کشور نیز از حدود ۱۶ درصد در سال ۲۰۱۷ به ۲۲ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است.
این تغییر نشاندهنده گسترش روشهای صنعتیتر پرورش و پرواربندی دام در برزیل است؛ روشهایی که در آنها مدیریت جیره غذایی، دسترسی به نهادههای مغذی و کوتاهتر شدن دوره پرواربندی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
ماتو گروسو؛ نمونهای از پیوند صنعت اتانول و دامپروری
ایالت ماتو گروسو، بهعنوان یکی از مهمترین قطبهای تولید گوشت گاو و ذرت برزیل، نمونهای از اثرگذاری همزمان تحولات کشاورزی، انرژی و دامپروری است.
بر اساس اطلاعات ارائهشده از سوی مؤسسه اقتصاد کشاورزی ماتو گروسو (IMEA)، مساحت مراتع این ایالت از ۲۵.۶ میلیون هکتار در سال ۲۰۰۵ به ۱۶.۹ میلیون هکتار در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است. در همین دوره، میزان تولید گوشت به ازای هر هکتار بیش از سه برابر شده و به بیش از ۱۱۸ کیلوگرم رسیده است.
به گفته تحلیلگران این حوزه، دسترسی بیشتر به محصولات جانبی اتانول ذرت از جمله عواملی است که به توسعه واحدهای پرواربندی در این ایالت کمک کرده است. استفاده از روشهای فشردهتر پرورش دام نیز امکان افزایش تولید در سطح زمین کمتر را فراهم میکند.
با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که رشد پرواربندی صنعتی را نمیتوان صرفاً به توسعه اتانول ذرت نسبت داد. پیشرفت فناوری و بهرهوری کشاورزی، هزینه نهادهها، شرایط بازار گوشت و تقاضای واردکنندگان نیز در این روند نقش دارند.
محصولات جانبی؛ منبع درآمد مکمل برای کارخانههای اتانول
تولید DDG و سایر محصولات جانبی، علاوه بر تأمین خوراک دام، از نظر اقتصادی نیز برای کارخانههای اتانول اهمیت دارد.
بر اساس گزارش USDA، خوراک دام و سایر محصولات جانبی میتوانند حدود ۲۵ درصد از درآمد کل کارخانههای اتانول ذرت را تشکیل دهند. این درآمد مکمل به بهبود اقتصاد تولید و کاهش هزینه سربهسر کارخانهها کمک میکند.
در نمونهای از یک کارخانه در ایالت ماتو گروسو، هزینه سربهسر تولید اتانول ذرت در ماه ژوئیه حدود ۱.۸۴ رئال بر لیتر گزارش شده است؛ در حالی که این رقم برای اتانول نیشکر در منطقه مرکز-جنوب برزیل بین ۲.۲۲ تا ۲.۳۶ رئال بر لیتر بوده است. این مقایسه به شرایط و نمونههای مورد اشاره در گزارش وابسته است و نباید بهعنوان هزینه یکسان تمام کارخانههای دو صنعت تلقی شود.
همچنین طبق اظهارات مدیر تجاری شرکت FS، محصولات DDG معمولاً با قیمتی حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد بالاتر از قیمت ذرت معامله میشوند؛ زیرا ارزش تغذیهای آنها برای دامداران اهمیت دارد و میتوانند بخشی از نیاز به فرآوری مستقل غلات را کاهش دهند.
توسعه ظرفیت تولید؛ ۲۹ کارخانه فعال و ۲۷ واحد در مسیر ساخت یا برنامهریزی
بر اساس اطلاعات UNEM، در حال حاضر ۲۹ کارخانه تولید اتانول ذرت در برزیل فعال هستند و ۲۷ واحد دیگر در مرحله ساخت یا برنامهریزی قرار دارند.
شرکت FS، یکی از تولیدکنندگان این حوزه، سالانه حدود ۲ میلیون تن محصولات جانبی خوراک دام تولید میکند. به گفته مدیر تجاری این شرکت، با راهاندازی دو کارخانه جدید، ظرفیت تولید این محصولات در FS میتواند به حدود ۳ میلیون تن در سال افزایش یابد.
همچنین یکی از مدیران این شرکت پیشبینی کرده است که تولید سالانه DDG و محصولات مرتبط در برزیل طی پنج سال آینده دو برابر شود و به حدود ۱۲ میلیون تن برسد. این رقم یک پیشبینی صنعتی است و نباید با تولید فعلی یا هدف قطعی و مصوب دولت برزیل اشتباه گرفته شود.
چشمانداز؛ شکلگیری زنجیره ارزش مشترک میان انرژی و کشاورزی
رشد صنعت اتانول ذرت در برزیل نشان میدهد که توسعه یک صنعت انرژی میتواند فرصتهای اقتصادی فراتر از بازار سوخت ایجاد کند. تبدیل محصولات جانبی فرآیند تولید اتانول به نهادههای خوراک دام، زمینه افزایش درآمد کارخانهها، تنوعبخشی به منابع تأمین خوراک و تقویت پیوند میان صنایع مختلف را فراهم کرده است.
از سوی دیگر، افزایش تقاضا برای گوشت گاو در بازارهای بینالمللی و نیاز به تولید کارآمدتر، اهمیت روشهای صنعتی پرواربندی را بیشتر کرده است. در چنین شرایطی، نزدیکی جغرافیایی کارخانههای اتانول و واحدهای دامپروری میتواند به کاهش هزینههای تأمین خوراک و توسعه زنجیرههای یکپارچه تولید کمک کند.
برای فعالان اقتصادی، این روند فرصتهایی را در حوزههای تولید و فرآوری ذرت، احداث و توسعه کارخانههای اتانول، تولید نهادههای خوراک دام، حملونقل و تجارت محصولات جانبی ایجاد میکند. توسعه بازار صادراتی DDGS نیز میتواند در سالهای آینده به یکی از محورهای مهم تجارت کشاورزی برزیل تبدیل شود.
منابع: رویترز، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶؛ اتحادیه ملی اتانول ذرت برزیل (UNEM)؛ وزارت کشاورزی ایالات متحده آمریکا (USDA)؛ مؤسسه اقتصاد کشاورزی ماتو گروسو (IMEA)؛ شرکت DSM-Firmenich؛ مؤسسه جغرافیا و آمار برزیل (IBGE).