کمیته اجرایی مدیریت کامکس (Gecex) با قرار دادن اقدامات تعرفهای ایالات متحده ذیل چارچوب قانون مقابله اقتصادی برزیل، تشکیل کارگروهی را برای تدوین پیشنهادهای احتمالی اقدامات متقابل تصویب کرد. با این حال، هنوز هیچ تعرفه تلافیجویانه جدیدی علیه آمریکا به تصویب نرسیده است.
آغاز روند حقوقی برزیل برای بررسی پاسخ تجاری به آمریکا
برزیل گام تازهای در مسیر بررسی واکنش به اقدامات تعرفهای ایالات متحده برداشته است. بر اساس مصوبات دویستوچهلودومین نشست عادی کمیته اجرایی مدیریت اتاق تجارت خارجی برزیل (Gecex)، اقدامات تعرفهای آمریکا که بر پایه بخشهای ۳۰۱ قانون تجارت ۱۹۷۴ و ۲۳۲ قانون گسترش تجارت ۱۹۶۲ این کشور اعمال شدهاند، در چارچوب موارد پیشبینیشده در ماده ۲ قانون شماره ۱۵٬۱۲۲ مصوب سال ۲۰۲۵ برزیل قرار گرفتهاند.
در همین نشست، تشکیل یک کارگروه برای تدوین پیشنهادهای احتمالی اقدامات متقابل تجاری نیز به تصویب رسید. این تصمیم بر اساس ماده ۱۲ فرمان اجرایی شماره ۱۲٬۵۵۱ سال ۲۰۲۵ اتخاذ شده است؛ فرمانی که سازوکار اجرایی قانون مقابله اقتصادی برزیل را مشخص میکند.
مصوبات نشست ۲۴۲ Gecex در تاریخ ۶ نوامبر ۲۰۲۶ از سوی وزارت توسعه، صنعت، تجارت و خدمات برزیل (MDIC) منتشر شد. این تصمیم به معنای آغاز فرایند بررسی و طراحی پاسخ احتمالی برزیل است و نباید آن را با تصویب یا اجرای تعرفههای تلافیجویانه جدید اشتباه گرفت.
تعرفههای آمریکا چه بخشی از صادرات برزیل را تحت تأثیر قرار دادهاند؟
اقدامات تعرفهای آمریکا علیه محصولات برزیلی در سال ۲۰۲۶ در چند چارچوب قانونی و با دامنههای متفاوت اعمال شدهاند. از جمله این اقدامات، تعرفه اضافی ۲۵ درصدی بر برخی کالاهای برزیلی در نتیجه تحقیقات اختصاصی آمریکا ذیل بخش ۳۰۱ و تعرفه اضافی ۱۲٫۵ درصدی برای برخی محصولات وارداتی از برزیل در چارچوب تحقیق مرتبط با مقابله با کار اجباری در زنجیرههای تأمین جهانی است.
بر اساس توضیحات رسمی وزارت توسعه، صنعت، تجارت و خدمات برزیل در ژوئیه ۲۰۲۶، این دو تعرفه در صورت انطباق یک محصول با هر دو فهرست، قابلیت تجمیع دارند و مجموع تعرفه اضافی آن محصول میتواند به ۳۷٫۵ درصد برسد. البته این نرخ به همه کالاهای صادراتی برزیل تعلق نمیگیرد و تنها شامل محصولات واجد شرایط در فهرستهای مربوط میشود.
آمار منتشرشده از سوی MDIC با مبنا قرار دادن تجارت دوجانبه سال ۲۰۲۴، تصویری دقیقتر از دامنه این اقدامات ارائه میدهد:
- ۲۳٫۱ درصد: سهم صادرات برزیل به آمریکا که تحت تأثیر تعرفههای اضافی مورد بررسی ذیل بخش ۳۰۱ قرار گرفتهاند.
- ۱۶٫۵ درصد: سهم صادراتی که مشمول همزمان تعرفههای ۲۵ و ۱۲٫۵ درصدی و در نتیجه تعرفه اضافی تجمیعی ۳۷٫۵ درصدی هستند.
- ۴٫۷ درصد: سهم صادراتی که فقط مشمول تعرفه اضافی ۱۲٫۵ درصدی هستند.
- ۱٫۹ درصد: سهم صادراتی که فقط مشمول تعرفه اضافی ۲۵ درصدی هستند.
- ۵۲٫۷ درصد: سهم صادراتی که در برآورد MDIC نه مشمول تعرفههای اضافی مورد اشاره ذیل بخش ۳۰۱ هستند و نه در فهرست تعرفههای بخشی بخش ۲۳۲ قرار دارند.
همچنین بر اساس همین گزارش، حدود ۲۴٫۲ درصد صادرات برزیل به آمریکا در سال ۲۰۲۴ مشمول تعرفههای بخشی بخش ۲۳۲ بوده است. این بخش به اقدامات مرتبط با امنیت ملی آمریکا و محصولات مشخص مربوط میشود و دامنه آن با تعرفههای اختصاصی بخش ۳۰۱ یکسان نیست.
بنابراین، ارقام یادشده باید با توجه به نوع محصول، فهرست تعرفهای و مبنای محاسباتی آنها تفسیر شوند و نمیتوان یک نرخ واحد را به تمام صادرات برزیل به بازار آمریکا تعمیم داد.
قانون مقابله اقتصادی برزیل چه اختیاراتی در اختیار دولت قرار میدهد؟
قانون شماره ۱۵٬۱۲۲ که در ۱۱ آوریل ۲۰۲۵ تصویب شده، با عنوان «قانون مقابله اقتصادی» شناخته میشود. این قانون معیارهایی را برای واکنش به اقدامات یکجانبه کشورهای دیگر یا بلوکهای اقتصادی پیشبینی کرده است؛ اقداماتی که میتوانند بر رقابتپذیری بینالمللی برزیل تأثیر منفی بگذارند.
هدف این قانون فراهم کردن چارچوبی حقوقی برای حفاظت از منافع اقتصادی و تجاری برزیل در برابر اقداماتی است که از دید دولت این کشور، آثار نامطلوبی بر رقابتپذیری آن ایجاد میکنند.
بر اساس این چارچوب، ابزارهای احتمالی مقابله میتوانند حوزههای مختلفی را در بر بگیرند؛ از جمله:
۱. اقدامات تعرفهای و تجاری: اعمال یا تغییر محدودیتها و امتیازات تجاری در چارچوب اختیارات قانونی و مقررات مربوط.
۲. تعلیق امتیازات تجاری: امکان بازنگری یا تعلیق برخی امتیازات و تعهدات تجاری در شرایطی که معیارهای قانونی مربوط احراز شوند.
۳. اقدامات مرتبط با سرمایهگذاری: تعلیق برخی امتیازات و تعهدات مرتبط با سرمایهگذاری، مطابق ضوابط تعیینشده در قانون.
۴. حقوق مالکیت فکری: در شرایط و چارچوبهای پیشبینیشده در قانون، امکان تعلیق برخی تعهدات مرتبط با حقوق مالکیت فکری نیز وجود دارد.
بهکارگیری این ابزارها خودکار نیست و مستلزم طی مراحل مشخص، ارزیابی آثار اقتصادی و تصمیمگیری مراجع صلاحیتدار برزیل است.
کارگروه جدید چگونه پیشنهادهای مقابلهای را تدوین میکند؟
تشکیل کارگروه جدید بر اساس ماده ۱۲ فرمان اجرایی شماره ۱۲٬۵۵۱ سال ۲۰۲۵ انجام شده است. مطابق این ماده، کارگروه با هماهنگی دبیرخانه اجرایی کامکس و با مشارکت نمایندگان اعضای آن فعالیت میکند و وظیفه دارد پیشنهادهای مربوط به اقدامات متقابل را تدوین کند.
همچنین امکان دعوت از نمایندگان سایر نهادهای دولتی مرتبط، کارشناسان و بخش خصوصی برای مشارکت در جلسات کارگروه وجود دارد. این موضوع اهمیت مشارکت فعال شرکتها و تشکلهای اقتصادی را در بررسی آثار احتمالی اقدامات تجاری نشان میدهد.
فرایند پیشبینیشده در مقررات برزیل شامل چند مرحله اصلی است:
مرحله نخست؛ تدوین پیشنهاد اولیه: کارگروه با بررسی ابعاد حقوقی و اقتصادی اقدامات آمریکا، پیشنهادهای احتمالی را آماده میکند.
مرحله دوم؛ مشورت عمومی: پیشنهاد اولیه اقدامات متقابل میتواند برای حداکثر ۳۰ روز در معرض مشورت عمومی قرار گیرد تا شرکتها، تشکلهای اقتصادی و سایر طرفهای ذینفع دیدگاهها و اطلاعات خود را ارائه کنند.
مرحله سوم؛ بررسی و تصمیمگیری در Gecex: پس از پایان مشورت عمومی یا تکمیل فعالیتهای کارگروه، پیشنهاد برای بررسی و تصمیمگیری به کمیته اجرایی مدیریت کامکس ارائه میشود.
مرحله چهارم؛ بررسی شورای راهبردی کامکس: پیشنهاد پس از طی مرحله مربوط در Gecex به شورای راهبردی کامکس ارجاع میشود. این شورا طبق ماده ۱۵ فرمان اجرایی، حداکثر ۶۰ روز برای تصمیمگیری فرصت دارد که این مهلت میتواند یک بار و برای مدت مشابه تمدید شود.
در کنار این مراحل، مقررات برزیل امکان بهتعویق انداختن اجرای اقدامات متقابل را با توجه به روند مذاکرات دیپلماتیک نیز پیشبینی کرده است. حتی در صورت تصویب اقدامات، اجرای آنها به مقررات و مصوبات اجرایی مراجع ذیصلاح نیاز خواهد داشت.
پیامدهای احتمالی برای تجارت و شرکتهای دو کشور
فعال شدن سازوکار قانون مقابله اقتصادی میتواند بر فضای تجاری میان برزیل و آمریکا تأثیر بگذارد؛ هرچند در شرایط فعلی هنوز فهرست کالاها و خدمات مشمول، نرخ تعرفههای احتمالی و زمان اجرای اقدامات جدید مشخص نشده است.
در صورت تدوین و تصویب اقدامات متقابل، برخی کالاها، مواد اولیه و قطعات وارداتی از آمریکا به برزیل ممکن است با تغییر در شرایط تجاری مواجه شوند. همچنین حوزه خدمات، فناوری، نرمافزار، مجوزهای تجاری، سرمایهگذاری و روابط قراردادی میان شرکتهای دو کشور میتواند تحت تأثیر تصمیمهای احتمالی قرار گیرد.
از سوی دیگر، هرگونه تشدید اختلاف تجاری ممکن است بر تصمیمگیری صادرکنندگان برزیلی، واردکنندگان آمریکایی، هزینه زنجیره تأمین و برنامهریزی سرمایهگذاری شرکتهای فعال در بازار مشترک دو کشور اثرگذار باشد.
در چنین شرایطی، رصد تصمیمهای Gecex و شورای راهبردی کامکس، بررسی فهرستهای احتمالی کالاهای مشمول و پیگیری روند مشورت عمومی برای فعالان اقتصادی اهمیت ویژهای خواهد داشت.
چشمانداز روابط تجاری برزیل و آمریکا
تصمیم اخیر Gecex را میتوان نشانهای از فعال شدن مسیر حقوقی و نهادی برزیل برای بررسی پاسخ به اقدامات تعرفهای آمریکا دانست. با این حال، این تصمیم هنوز به معنای ورود دو کشور به مرحله اجرای تعرفههای تلافیجویانه نیست.
نحوه پیشرفت فعالیت کارگروه، محتوای پیشنهادهای احتمالی، دیدگاه بخش خصوصی و روند مذاکرات دیپلماتیک از جمله عواملی هستند که میتوانند بر نتیجه نهایی این فرایند اثر بگذارند.
در حال حاضر، مهمترین نکته برای فعالان اقتصادی آن است که برزیل چارچوب قانونی لازم برای بررسی اقدامات متقابل را به جریان انداخته، اما تصمیم نهایی درباره نوع، دامنه و زمان اجرای هرگونه اقدام احتمالی هنوز اتخاذ نشده است.
منابع:
- وزارت توسعه، صنعت، تجارت و خدمات برزیل (MDIC)، مصوبات دویستوچهلودومین نشست Gecex، منتشرشده در ۶ نوامبر ۲۰۲۶.
- قانون شماره ۱۵٬۱۲۲ مورخ ۱۱ آوریل ۲۰۲۵ برزیل، قانون مقابله اقتصادی.
- فرمان اجرایی شماره ۱۲٬۵۵۱ مورخ ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۵ برزیل.
- وزارت توسعه، صنعت، تجارت و خدمات برزیل، گزارش دامنه اقدامات تعرفهای آمریکا بر صادرات برزیل، ژوئیه ۲۰۲۶.
- Baker McKenzie، تحلیل حقوقی «Brazil moves forward with its Economic Reciprocity Law»، منتشرشده در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶.
تاریخ انتشار: ۲۹ آبان ۱۴۰۵ | ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶