شورای ملی محیط‌زیست برزیل (CONAMA) در نشست فوق‌العاده خود در ۶ اکتبر ۲۰۲۶، دو مصوبه با هدف تقویت مدیریت آلودگی هوا و افزایش نظارت بر ماشین‌آلات مورد استفاده در فعالیت‌های معدنی تصویب کرد. این مصوبات، از یک سو چارچوبی برای واکنش هماهنگ‌تر به دوره‌های بحرانی آلودگی هوا فراهم می‌کنند و از سوی دیگر، ایجاد سازوکارهای ملی برای ثبت اطلاعات و ردیابی برخی تجهیزات معدنی را پیش‌بینی می‌کنند.
بر اساس اعلام وزارت محیط‌زیست و تغییرات اقلیمی برزیل (MMA)، هدف از این اقدامات، تقویت پایش زیست‌محیطی، حفاظت از سلامت عمومی و پشتیبانی از فعالیت‌های نظارتی برای مقابله با استخراج غیرقانونی مواد معدنی است. خبر تصویب این دو مصوبه در ۸ اکتبر ۲۰۲۶ از سوی این وزارتخانه منتشر شد.
تدوین برنامه‌های ایالتی برای مواجهه با بحران آلودگی هوا
نخستین مصوبه، دستورالعمل‌هایی را برای تدوین برنامه‌های مقابله با دوره‌های بحرانی آلودگی هوا تعیین می‌کند. بر اساس این چارچوب، ایالت‌های برزیل و ناحیه فدرال این کشور باید برنامه‌هایی برای مدیریت شرایطی تدوین کنند که در آن غلظت آلاینده‌های جوی افزایش می‌یابد و سلامت انسان یا محیط‌زیست در معرض خطر قرار می‌گیرد.
این برنامه‌ها قرار است مبنایی برای هماهنگی اقدامات نهادهای عمومی در زمان بروز شرایط بحرانی باشند. به این ترتیب، مدیریت آلودگی هوا صرفاً به اندازه‌گیری میزان آلاینده‌ها محدود نمی‌شود، بلکه اقدامات لازم برای اطلاع‌رسانی، حفاظت از سلامت مردم و کنترل منابع انتشار آلاینده‌ها نیز در نظر گرفته می‌شود.
سه سطح برای ارزیابی شدت آلودگی
در مصوبه جدید، سه سطح برای مشخص‌کردن شدت وضعیت آلودگی هوا تعریف شده است:
- سطح توجه: مرحله‌ای برای شناسایی و پیگیری شرایطی که می‌تواند به وضعیت بحرانی آلودگی منجر شود.
- سطح هشدار: مرحله‌ای با شدت بیشتر که ضرورت افزایش آمادگی و اقدامات حفاظتی را مطرح می‌کند.
- سطح اضطرار: سطح بحرانی که نیازمند توجه ویژه نهادهای مسئول و اتخاذ اقدامات متناسب برای کاهش خطرات احتمالی است.
این چارچوب همچنین مقادیر مرجع برای آلاینده‌های مختلف جوی را در نظر می‌گیرد تا ارزیابی وضعیت و اعلام سطوح بحرانی بر مبنای معیارهای مشخص‌تری انجام شود.
پایش آلاینده‌ها و حفاظت از سلامت عمومی
برنامه‌های مقابله با آلودگی هوا باید اقداماتی برای پایش آلاینده‌ها، اطلاع‌رسانی عمومی، محدودسازی انتشار آلاینده‌ها و حفاظت از سلامت مردم را در بر بگیرند. در این چارچوب، توجه ویژه‌ای به گروه‌های آسیب‌پذیر در برابر آلودگی هوا، از جمله افرادی که ممکن است در برابر افزایش غلظت آلاینده‌ها حساسیت بیشتری داشته باشند، شده است.
مصوبه همچنین بر وجود پروتکل‌های ارتباطی و سازوکارهای ثبت و انتشار اطلاعات مربوط به اعلام دوره‌های بحرانی تأکید دارد. مطابق اعلام وزارت محیط‌زیست برزیل، سامانه ملی پایش کیفیت هوا با نام «MonitorAr» در این فرایند نقش خواهد داشت.
اجرای مؤثر این برنامه‌ها به تدوین و پیاده‌سازی برنامه‌های مربوط در ایالت‌ها و ناحیه فدرال و هماهنگی میان نهادهای مسئول وابسته است.
ایجاد سازوکار ملی ثبت و ردیابی ماشین‌آلات معدنی
دومین مصوبه به نظارت بر برخی تجهیزات مورد استفاده در فعالیت‌های معدنی مربوط می‌شود. بر اساس اعلام وزارت محیط‌زیست برزیل، این مصوبه ایجاد دو ابزار مرتبط را پیش‌بینی می‌کند:
۱. ثبت ملی اطلاعات زیست‌محیطی ماشین‌آلات حساس معدنی با نام اختصاری CNMC.
۲. سامانه ردیابی ماشین‌آلات حساس معدنی با نام اختصاری SRMC.
هدف از این سازوکارها، جمع‌آوری و به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات مربوط به تجهیزات مشخصی است که در فعالیت‌های معدنی به کار می‌روند. چنین اطلاعاتی می‌تواند به نهادهای نظارتی در شناسایی فعالیت‌های مشکوک، هدفمندترکردن بازرسی‌ها و تقویت نظارت زیست‌محیطی کمک کند.
چه تجهیزاتی مشمول این سازوکار می‌شوند؟
بر اساس اطلاعیه وزارت محیط‌زیست برزیل، تجهیزات مورد اشاره شامل گروه‌هایی از ماشین‌آلات و ادوات معدنی هستند، از جمله:
- بیل‌های مکانیکی هیدرولیکی؛
- بیل‌های مکانیکی بکهو یا بیل‌های عقب‌گرد؛
- شناورها و بارج‌های مجهز به تجهیزات لایروبی معدنی.
این تجهیزات در برخی عملیات حفاری، خاک‌برداری و استخراج مواد معدنی مورد استفاده قرار می‌گیرند. ثبت اطلاعات و امکان ردیابی آن‌ها می‌تواند به افزایش قابلیت نظارت بر محل استفاده و فعالیت این ماشین‌آلات کمک کند.
با این حال، نباید از تصویب این مصوبه نتیجه گرفت که همه این تجهیزات از هم‌اکنون به‌طور کامل تحت ردیابی قرار گرفته‌اند. ایجاد سامانه، تعیین الزامات اجرایی و اجرای فرایندهای نظارتی به مراحل بعدی وابسته است.
نقش Ibama در مدیریت سامانه
بر اساس اطلاعیه رسمی، ثبت اطلاعات ماشین‌آلات در قالب یک پایگاه عمومی پیش‌بینی شده است. این پایگاه قرار است با سامانه ملی اطلاعات محیط‌زیست برزیل (Sinima) یکپارچه شود و مدیریت آن بر عهده مؤسسه محیط‌زیست و منابع طبیعی تجدیدپذیر برزیل (Ibama) باشد.
همچنین، ردیابی تجهیزات در شهرداری‌هایی در اولویت قرار خواهد گرفت که وزارت محیط‌زیست برزیل برای مقابله با استخراج غیرقانونی تعیین می‌کند. انتخاب این مناطق بر اساس معیارهای فنی انجام خواهد شد؛ از جمله هشدارهای مربوط به جنگل‌زدایی و تخریب محیط‌زیست، میزان وقوع تخلفات و هم‌پوشانی فعالیت‌ها با مناطق تحت حفاظت ویژه.
بنابراین، رویکرد پیش‌بینی‌شده صرفاً ثبت اطلاعات ماشین‌آلات نیست؛ بلکه استفاده از داده‌ها برای هدایت نظارت و بازرسی به مناطق دارای اولویت نیز بخشی از هدف این سازوکار محسوب می‌شود.
اهمیت مصوبات برای مدیریت منابع طبیعی و فعالیت‌های معدنی
این دو مصوبه به دو مسئله متفاوت اما مرتبط با مدیریت محیط‌زیست می‌پردازند. مصوبه نخست بر آمادگی و واکنش به دوره‌های بحرانی آلودگی هوا تمرکز دارد، در حالی که مصوبه دوم به تقویت اطلاعات و نظارت بر تجهیزات مورد استفاده در فعالیت‌های معدنی مربوط می‌شود.
در حوزه آلودگی هوا، تدوین برنامه‌های مشخص می‌تواند به هماهنگی بهتر نهادهای مسئول، اطلاع‌رسانی به‌موقع و اجرای اقدامات متناسب با شدت آلودگی کمک کند. در حوزه معدن نیز ایجاد پایگاه اطلاعاتی و سامانه ردیابی، در صورت اجرای مؤثر، می‌تواند ابزار تکمیلی برای شناسایی فعالیت‌های غیرقانونی و هدفمندکردن نظارت زیست‌محیطی باشد.
با این حال، اثر عملی این سیاست‌ها به جزئیات اجرایی، نحوه تبادل اطلاعات، ظرفیت نهادهای نظارتی و میزان اجرای الزامات در مناطق مختلف برزیل بستگی خواهد داشت. تصویب مصوبات، به‌تنهایی نشان‌دهنده میزان موفقیت یا اثربخشی نهایی آن‌ها نیست.
جمع‌بندی
شورای ملی محیط‌زیست برزیل در نشست ۶ اکتبر ۲۰۲۶ دو مصوبه جدید در زمینه مدیریت آلودگی هوا و نظارت بر ماشین‌آلات معدنی تصویب کرد. مصوبه نخست، تدوین برنامه‌های ایالتی و ناحیه فدرال برای مواجهه با دوره‌های بحرانی آلودگی هوا را با سه سطح توجه، هشدار و اضطرار پیش‌بینی می‌کند. مصوبه دوم نیز ایجاد پایگاه ملی اطلاعات و سامانه ردیابی برخی ماشین‌آلات معدنی را با هدف تقویت نظارت و مقابله با استخراج غیرقانونی دنبال می‌کند.
این اقدامات بخشی از چارچوب نظارتی محیط‌زیست برزیل را توسعه می‌دهند؛ اما اجرای عملی آن‌ها به تکمیل مراحل بعدی و تعیین جزئیات اجرایی وابسته است.
منبع اصلی: وزارت محیط‌زیست و تغییرات اقلیمی برزیل (MMA)
تاریخ انتشار منبع: ۸ اکتبر ۲۰۲۶ | ۱۶ مهر ۱۴۰۵
